LOSY RYCHWAŁA w dziejach historii

Trzeci rozbiór zamyka pewną epokę w dziejach Polski. Znika ona z mapy Europy, ale nie znikają jednak ludzie, którzy stają się poddanymi obcych im monarchów. Zmuszeni byli przystosować się do zmienionych warunków społecznych, kulturalnych, politycznych i ekonomiczno - gospodarczych.

Epoka napoleońska w Wielkopolsce rozpoczyna się l listopada 1806r. z chwilą wkroczenia na te ziemie legionów Dąbrowskiego. Z ziem byłego zaboru pruskiego utworzone zostaje Księstwo Warszawskie. W jego granicach znalazł się też Rychwał. Po klęsce Napoleona w 1813r. Księstwo zostaje opanowane przez Rosjan. Rychwał zostaje przyłączony do Cesarstwa Rosyjskiego.

W 1815r. na mocy ustaleń Kongresu Wiedeńskiego utworzono Królestwo Polskie. Jego królem zostaje Car Wszechrosji Aleksander I. Rychwał ma więc nowego władcę.

Nie zmienia tego stanu także wybuch 29 listopada 1830r. i klęska powstania listopadowego. Działania wojenne nie dotarły bezpośrednio do Rychwała.

W 1861 r. zaborca rosyjski wprowadza przepisy dotyczące wprowadzenia stanu wojennego w przypadku rebelii i powstań. Wprowadzały one obostrzenia administracyjne dotyczące prawa zgromadzeń publicznych, religijnych i patriotyczno - narodowych. Zarządzenia te zostały przekazane osobnym pismem burmistrzowi i proboszczowi parafii rychwalskiej. Utworzono komisje wojenne - śledcze, które zajmowały się między innymi sprawami nielegalnego posiadania broni, noszenia emblematów narodowych. Podobny charakter nosi okólnik naczelnika powiatu skierowany do proboszczy parafii, zakazujący śpiewania w kościołach pieśni rewolucyjnych, przechowywania w obiektach sakralnych chorągwi i znaków o podobnym charakterze.

Powstanie styczniowe wybuchło w nocy z 21 na 22 stycznia 1863. Powstańcom udało się kontrolować znaczne obszary powiatu Konińskiego. Tak było w kwietniu 1863r., kiedy to Taczanowski przebywając w Pyzdrach, zajmował znaczne obszary tej części powiatu, od Pyzdr po Słupcę. Nie przebywał on jednak w Pyzdrach zbyt długo. Opuścił je l maja. Nękany podjazdami rosyjskimi, Taczanowski najpierw skierował się do Chocza, skąd wymaszerował na Grodziec, a potem na Rychwał. Do miasta jednak nie wkroczył, gdyż znajdował się tu silnie strzeżony posterunek. Skierował się na północ do Dąbroszyna. Tam na polach dąbroszyńskich doszło do potyczki z Rosjanami, na których zdobyto 21 koni i 2 wozy. Schronili się na krótki postój i odpoczynek w lasach grabowskich. Na szczycie góry w lesie zostali pochowani ci co zginęli. Miało to miejsce między l a 6 maja 1863r. Dla uniknięcia zbezczeszczenia mogiły powstańców powstała fałszywa pogłoska wśród mieszkańców okolicy o pochowaniu w tym miejscu zakaźnie chorych.

Oddział Taczanowskiego ominąwszy Rychwał skierował się na Tuliszków. We wsi Grochowy 30 maja 1863r. 350-osobowy oddział powstańców pod wodzą płk. Edmunda Calliera został zaatakowany przez wojsko rosyjskie. Zdecydowana postawa Polaków przyniosła im zwycięstwo. Na cmentarzu w Grochowach znajduje się mogiła poległych wojowników o wolną Polskę.

Reperkusje powstańcze , przynajmniej dla Rychwała, są tragiczne w skutkach. Na mocy ukazu cesarskiego z l czerwca 1869r. odebrano Rychwałowi prawa miejskie.

W 1914r. wybucha I wojna światowa. Rychwał przechodzi w ręce niemieckie. Po zakończeniu działań wojennych i odzyskaniu przez Polskę niepodległości Rychwał znów jest w Polsce.

Po niecałych 21 latach Rzeczpospolita Polska utraciła swą wolność i niepodległość. Została napadnięta przez swoich sąsiadów z zachodu i wschodu. Dokonał się IV rozbiór Polski 17 września 1939r. Bezpośrednich działań wojennych w okolicach Rychwała nie było. Wielkopolska została wcielona do III Rzeszy jako Kraj Warty. Już od pierwszych tygodni niewoli okupant rozpoczął politykę antypolską i antyżydowską przez aresztowania oraz wywożenie ludności cywilnej do przymusowej pracy.

Proboszcz Stanisław Miara został aresztowany 26 sierpnia 1940r. i osadzony w obozie przejściowym w Szczeglinie a później w Dachau, który szczęśliwie przeżył. Hitlerowski okupant nie poprzestał na zamknięciu kościoła, ale zmusił mieszkańców okolicznych wiosek do zniszczenia krzyży przydrożnych i kapliczek. Nie wszyscy Polacy pogodzili się z utratą wolności i niepodległości, dlatego podjęli walkę w podziemiu. Nie zawahali się oddać życia za Polskę (mogiła w Białej Panieńskiej).

20 stycznia 1945r. Rychwał został wyzwolony.

Polska odzyskuje wolność po 6 latach okupacji.

 Opracowała

Lidia Piątkowska